เนื่องจากผู้เขียนได้มีโอกาสได้รับคัดเลือกไปศึกษา ดูงานทางด้านรัฐสภา ณ ประเทศอินเดีย ในช่วงวัน ที่ 1-25 สิงหาคม 2549 ที่ผ่านมานี้ 2 ปีแล้วนะคะ ซึ่งหัวข้อหนึ่งในการศึกษาดูงานที่อดนำมาเล่าให้ เพื่อนๆร่วมวิชาชีพฟังไม่ได้ก่อนที่จะลืมเสียก่อนก็คือ การให้บริการทางวิชาการแก่บรรดาสมาชิกรัฐสภา ไม่ว่าจะเป็นสมาชิกวุฒิสภา (ราชยสภา)  หรือ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (โลกสภา) ของรัฐสภา อินเดีย ซึ่งเรื่องนี้ก็ขอแยกเป็น 2 ส่วนคือ ในส่วน ของห้องสมุดรัฐสภาอินเดียและ พิพิธภัณฑ์รัฐสภา อินเดีย ดังนี้

ห้องสมุดรัฐสภาอินเดีย (Parliament Library)

ห้องสมุดรัฐสภาอินเดีย เป็นหน่วยงานสำคัญหน่วยหนึ่งของรัฐสภา จะเห็นได้จากเป็นหน่วยงานที่มีอาคารเป็นเอก
เทศของตัวเอง ออกแบบเป็นพิเศษ ที่เรียกว่า Parliament Library Building ซึ่งภายในอาคารหลังนี้ใช้อินเทอร์เน็ต
ความเร็วสูงทั้งหลัง จะเห็นได้ว่าห้องสมุดมีนโยบายที่ให้ความสำคัญเป็นพิเศษจากผู้บริหารหน่วยงานเพื่อสนับสนุน
การบริการด้านวิชาการและสมาชิกรัฐสภาอย่างชัดเจนระบุเป็นลายลักษณ์อักษรซึ่งริเริ่มโดยประธานโลกสภา ถึง
ขนาดมีการแต่งตั้งคณะกรรมาธิการห้องสมุดรัฐสภาขึ้นมาโดยเฉพาะเรียกว่า Library Committee ทำหน้าที่กำกับ
ดูแลการดำเนินงานห้องสมุดเพื่อให้บริการสมาชิกและบุคลากรของทั้ง ๒ สภา อันได้แก่ โลกสภา และ ราชยสภา
กรรมาธิการจะคอยพิจารณาให้ความเห็นชอบในระดับนโยบายของห้องสมุด รวมทั้ง กำหนดข้อบังคับห้องสมุดรัฐสภา
(Parliament Library Rule)




ห้องสมุดรัฐสภาอินเดีย เริ่มจัดตั้งขึ้นตั้งแต่ ปี ค.ศ. ๑๙๒๑ และมีชื่อเรียกหน่วยงานที่รับผิดชอบอย่างเป็นทางการใน
ปัจจุบันว่า The Library, Research, Documentation and Information Service (LARRDIS) ซึ่งเป็นหน่วยงาน
ภายใต้การควบคุมของสำนักงานเลขาธิการโลกสภา แต่มีภาระหน้าที่ต้องดูแลให้บริการแก่สมาชิกทั้ง โลกสภา และ
ราชยสภา ห้องสมุดรัฐสภาอินเดียนั้นอาจกล่าวได้ว่าเป็นแหล่งรวบรวมหนังสือในอินเดียที่สมบูรณ์ที่สุดเป็นห้องสมุด
ที่ใหญ่ที่สุดในกรุงเดลลี และใหญ่เป็นอันดับสองในอินเดียรองจากหอสมุดแห่งชาติอินเดีย (National Library)

ห้องสมุดรัฐสภาอินเดียจะรวบรวมรายละเอียดทางบรรณานุกรมของหนังสือที่ห้องสมุดได้รับมาตั้งแต่ปี ค.ศ.๑๙๙๒
ทั้งหมดเอาไว้เพื่อให้สามารถสืบค้นออนไลน์ได้ งานของห้องสมุดเกือบทั้งหมดจัดการโดยคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยี
สารสนเทศอื่นๆ และงานที่มีชื่อเสียงได้รับการยอมรับมากคือ Digital Collection หรือที่เรียกกันว่า Digital Library
ซึ่งทำให้ผู้ใช้บริการอันได้แก่สมาชิกรัฐสภา เจ้าหน้าที่และบุคลากรของรัฐสภาสามารถเข้าถึงสารนิเทศต่างๆในรูปแบบ
ดิจิตอลอย่างสมบูรณ์รวดเร็วผ่านทางคอมพิวเตอร์

ห้องสมุดรัฐสภาอินเดีย หรือ LARRDIS นั้นเป็นหน่วยงานใหญ่มีการแบ่งหน่วยงานย่อยออกเป็น ๑๐ ฝ่ายได้แก่
• Research and Information (วิจัย และสารสนเทศ)
• Reference (บริการตอบคำถามและช่วยการค้นคว้า หรือ บริการอ้างอิง)
• Library (บริการในห้องสมุด)
• Documentation (บริการงานเทคนิค รวมรวม จัดหา จัดหมวดหมู่ และทำดรรชนีไว้ให้บริการ)
• Press Clipping (บริการจัดทำกฤตภาค หรือข่าวตัด)
• Parliament Museum and Archives (พิพิธภัณฑ์ และหอจดหมายเหตุของรัฐสภา)
• Press and Public Relation (สื่อมวลชน และประชาสัมพันธ์)
• Microfliming (บริการไมโครฟิล์ม)
• Audio-visual and Telecasting (บริการโสตทัศนวัสดุ และการถ่ายทอด)
• Computerisation of Information Service for Members of Parliament (ระบบบริการสารสนเทศทางคอมพิวเตอร์
สำหรับสมาชิกรัฐสภา)

จุดเด่นของบริการของ ห้องสมุดรัฐสภาอินเดียนี้จะเน้นที่ความพร้อมและความสมบูรณ์ในการจัดเตรียมทรัพยากรสารสนเทศ
ต่างๆไว้ให้บริการ โดยเฉพาะงานวิจัย หลากหลายสาขา รวมทั้งบริการตอบคำถามและช่วยการค้นคว้าที่มีประสิทธิภาพ
มีบรรณารักษ์ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะสาขาคอยให้บริการแก่สมาชิกโดยเฉพาะเป็นจำนวนมากถึง ๕๕ คน

เอกสารทุกชิ้นที่ถูกผลิตขึ้นในรัฐสภา และมีความเกี่ยวข้องกับรัฐสภาจะมีจัดเก็บและให้บริการใน Collection พิเศษของ
ห้องสมุด โดยเฉพาะเอกสารที่ฝ่ายวิจัย และสารสนเทศผลิตขึ้นเองตามความต้องการข้อมูลต่างๆ ของสมาชิก เพื่อเป็นการ
สนับสนุนกระบวนการทางนิติบัญญัติให้มีประสิทธิภาพ ตอบสนองต่อความต้องการที่หลากหลายของสมาชิก

ดังนั้นจะเห็นได้ว่าห้องสมุดมีบทบาททั้งในด้านการจัดหา ผลิต และจัดเก็บสารสนเทศไปพร้อมๆกัน งานที่รัฐสภาผลิตเอง
ทั้งหมดจะได้รับการเผยแพร่บนเว็บไซต์ เช่น Journal of Parliament Information และ The Digest of Central Acts
ซึ่งออกราย ๓ เดือน และ Parliament Library Bulletin เป็นต้น

สารสนเทศส่วนใหญ่เน้นที่ภาษาอังกฤษ เป็นหลัก แต่ก็มีหนังสือภาษาอื่นๆด้วยปัจจุบันห้องสมุดมีหนังสือ จำนวน ๑๒ ล้าน
เล่ม หนังสือพิมพ์ ๑๕๒ รายการ และ วารสาร ๕๖๒ รายการ เนื่องจากมีกฎหมายกำหนดให้หนังสือที่ผลิตในอินเดียทุกเล่ม
ต้องส่งมาให้ห้องสมุดรัฐสภา ในแต่ละวันมีการยืมคืนหนังสือประมาณ ๑๐๐ เล่ม เนื่องจากผู้ใช้ที่จะเดินเข้ามาใช้ห้องสมุด
จริงๆมีจำนวนไม่สูงมากเกินไป ทางห้องสมุดจึงไม่ได้นำเทคโนโลยีการยิงบาร์โค้ด RFID หรือ Magnatic Tape เข้ามาใช้
เพราะถือเป็นเทคโนโลยีที่ยังไม่มีความจำเป็น หากนำมาใช้ก็ไม่คุ้มค่าเพราะสถิติยืมคืนไม่สูงนักและหนังสือไม่ค่อยสูญหาย

ดังนั้นหากเน้นการลงทุนกับเทคโนโลยีด้านการจัดเก็บ และค้นคืนย่อมมีประโยชน์สูงกว่า ซึ่งการดำเนินงานห้องสมุดให้มี
ประสิทธิภาพนี้ต้องใช้บรรณารักษ์ทุกฝ่ายรวมกันถึง ๕๕๐ คน เปิดให้บริการตั้งแต่ ๑๐.๐๐น. – ๑๘.๐๐ น.

นอกจากนี้ห้องสมุดยังให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับหนังสือหายากโดยจัดเป็น Collection พิเศษ และมีห้องที่จัดแสดงหนังสือ
เอกสาร เกี่ยวกับมหาตมะ คานธีไว้โดยเฉพาะเพราะถือว่าท่านเป็นบุคคลสำคัญทางการเมืองของอินเดีย จนยกย่องว่าเป็น
บิดาแห่งชาติ ส่วนนี้จะเรียกว่า Gandhi Section

ในปัจจุบันจุดเด่นของห้องสมุดรัฐสภาอยู่ที่การนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาใช้ให้บริการ การเผยแพร่สารนิเทศอิเล็กทรอนิกส์
นั้นได้รับการตอบรับจากผู้ใช้อย่างมาก โดยเฉพาะ Digital Collection ซึ่งมี CD ให้บริการมากมาย ในหัวข้อ และสาขาวิชา
ต่างๆที่สมาชิกให้ความสนใจจนอาจกล่าวได้ว่าเป็นคลังเก็บสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ โปรแกรมสำเร็จรูปที่ใช้ในการจัดการ
ห้องสมุดอัตโนมัติ ตั้งแต่ จัดหา วิเคราะห์เลขหมู่และทำรายการ จัดเก็บ ให้บริการยืม-คืน และการสืบค้น นั้น ได้แก่
โปรแกรม LIBSYS ภายใต้การดูแลโดยศูนย์คอมพิวเตอร์ดูและระบบห้องสมุดโดยเฉพาะที่เรียกว่า Parliament Library
Information System (PARLIS) ,The Computer Center

ห้องสมุดได้มีการเผยแพร่สารนิเทศต่างๆผ่านทางเว็บไซต์ของรัฐสภาอินเดีย http://www.parliamentofindia.nic.in
ภายใต้กรอบของ National Information Center (NIC) ซึ่งเป็นผู้ดูแลเว็บไซต์ทั้งหมดของหน่วยงานรัฐบาลอินเดีย ฐาน
ข้อมูลของห้องสมุดนั้นจะแบ่งเป็น 2 ส่วนคือ ส่วนที่บุคคลภายนอกเข้าใช้ได้ และส่วนที่เข้าใช้ได้เฉพาะสมาชิกเท่านั้น การนำ
เทคโนโลยีสารสนเทศเข้ามาใช้มากๆนี้สมาชิกบางท่านอาจไม่คุ้นเคย ห้องสมุดจึงจัดบริการให้การอบรมคอมพิวเตอร์แก่
สมาชิกอย่างต่อเนื่องอีกด้วย

พิพิธภัณฑ์รัฐสภาอินเดีย (Parliament Museum)

พิพิธภัณฑ์รัฐสภาอินเดีย เป็นหน่วยงานหนึ่งในสังกัดห้องสมุดรัฐสภา เรียกชื่อฝ่ายว่า Parliament Museum and Archives
(PMA) หน้าที่หลักคือเป็นแหล่งรวมรวมเรื่องราว ความเป็นมาของประชาธิปไตยในอินเดีย เป็นการบอกเล่าเรื่องราวประวัติ
ศาสตร์การต่อสู้ทางการเมืองของอินเดีย ตามลำดับเวลา ด้วยเทคนิคสื่อผสมหรือ มัลติมีเดียต่างๆ จนกล่าวได้ว่ามีลักษณะ
เป็นพิพิธภัณฑ์เสมือน (Virtual Museum) อย่างแท้จริง เป็นแหล่งรวบรวมข้อมูล เนื้อหาในรูปแบบคอมพิวเตอร์ และถือเป็น
คลังเก็บข้อมูลทัศนวัสดุ ที่สมบูรณ์แบบ

การใช้เทคนิคต่างๆเข้าช่วยนี้  ย่อมดึงดูดผู้ชมให้เดินชมแต่ละ จุดๆไปรอบๆ ตามลำดับที่จัดไว้อย่างน่าสนใจตลอดเวลาไม่ว่าจะ เป็นการจัดแสงสีเสียง เทคนิคการเปลี่ยนฉาก ซึ่งได้รับการตั้ง เวลาในการเล่าเรื่องแต่ละฉากอย่างเหมาะสม สไลด์มัลติวิชั่น บนจอพาโนรามาจอใหญ่ พิพิธภัณฑ์พยายามสร้างบรรยากาศที่เป็นกันเองโดยให้ผู้เข้าชม เกิดความรู้สึกร่วมกับเรื่องราวต่างๆ เช่น มีการใช้คอมพิวเตอร์สื่อ ผสมชนิด interactive คือให้ผู้ชมมีส่วนร่วม จอภาพเสมือนจริงซึ่ง จะมีภาพของผู้ชมนิทรรศการเข้าไปปรากฏบนจอภาพเสมือนเป็น ส่วนหนึ่งของเหตุการณ์นั้น

หรือหุ่นขี้ผึ้งจำลองนักการเมืองสำคัญหลายท่านขณะประชุมสภาโดยมีเสียงนักการเมืองประกอบ ซึ่งมีการเว้นเก้าอี้ให้ผู้ชมเข้า
ไปนั่งฟังเสมือนเป็นผู้เข้าร่วมประชุมด้วย จากเทคโนโลยีดังที่กล่าวมาแล้วอาจกล่าวได้ว่าเทคโนโลยีสารสนเทศสมัยใหม่เหล่า
นี้ดุจดั่งสะพานเชื่อมโยงให้เราผู้ชมนิทรรศการสามารถเดินข้ามมิติเวลาย้อนกลับไปในอดีต มองเห็นภาพบรรยาการทางการ
เมืองของอินเดียในอดีตได้อย่างชัดเจน

             

เนื้อหาที่นำมาร้อยเรียงในการนำเสนอในแต่ละห้องแต่ละจุดนั้น จะเล่าความเป็นมาของลักษณะสังคมอินเดียในอดีต
ว่าสภาพพื้นฐานในสังคมนั้นเป็นสังคมที่มีความหลากหลายในหลายๆด้าน ไม่ว่าจะเป็น เชื้อชาติ ศาสนา ภาษา ศิลปวัฒนธรรม
วรรณะ การศึกษา และอาชีพ แต่กลับเป็นประเทศที่มีความเป็นประชาธิปไตยสูงมาก  ประชาชนส่วนใหญ่ชอบที่จะมีส่วน
ร่วมทางการเมือง และเล่าถึงความเป็นมาทางการเมืองการปกครองอินเดียในยุคต่างๆ ตั้งแต่ยุคโบราณ ยุคที่พระพุทธศาสนา
เข้ามามีอิทธิพลในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช ยุคที่มีความสัมพันธ์กับต่างประเทศอย่างมีสันติภาพร่วมกัน

นอกจากนี้ยังเล่าถึงการเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องเสรีภาพ การสร้างเอกภาพในความแตกต่างของกลุ่มคน การดิ้นรนเพื่อจะมี รัฐบาลปกครองตนเอง โดยเน้นที่บิดาแห่งชาติ คือท่าน มหาตมะ คานธี รวมทั้งประวัตินักการเมืองสำคัญ การถ่ายโอน อำนาจในแต่ละสมัยของอินเดียตั้งแต่ต้นจนปัจจุบัน ความเป็นประชาธิปไตยซึ่งประกอบด้วยหลายพรรคการเมือง การปฏิรูป กฎหมายสำคัญต่างๆ มีการจัดแสดงร่างรัฐธรรมนูญ และกฎหมายรัฐธรรมนูญของอินเดียทุกฉบับ การแสดงให้เห็นถึงอำนาจ ๓ ฝ่ายในการปกครองประเทศ การใช้สิทธิในการเลือกตั้งผู้แทนราษฎรอย่างละเอียด เพื่อให้ผู้ชมเข้าใจได้อย่างลึกซึ้ง

นอกจากนี้ยังจัดแสดงถึงอำนาจหน้าที่ของทั้ง ๒ สภา คือ ราชยสภา และโลกสภา รวมไปถึงการประชุมรัฐสภาซึ่งสมาชิก
ทั้ง ๒ สภาจะต้องประชุมร่วมกัน และยังกล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างรัฐสภาอินเดียกับนานาประเทศ มีการจัดแสดงภาพการ
ประชุมนานาชาติและของที่ระลึกจากชาติต่างๆ และซึ่งพิพิธภัณฑ์รัฐสภาอินเดียก็จัดเตรียมของที่ระลึกไว้จำหน่ายแก่ผู้ที่มา
เยี่ยมชมเช่นกัน

__________________________________________________________________________________

บรรณานุกรม
สุนิดา บุญญานนท์. “ห้องสมุดรัฐสภาอินเดียกับการพัฒนาการบริการด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศ” กรุงเทพฯ , 2548.

อุตรา อมรฉัตร. “รัฐสภาอินเดีย : การให้บริการสนเทศ” รัฐสภาสาร 40,4 (เม.ย. 2535) : 26-45.

“Parliament Library and Reference, Research, Documentation and Information and Information
Service (LARRDIS)” from http:://www.parliamentofindia.nic,in , 5 August 2006.

Parliament Museum : Story of the Indian Democratic Heritage. New Delhi : Parliament Museum,
2006? [Leaflet].

Tripathi, R.C. Parliament of India : an introduction. New Delhi : Rajya Sabha , 2002.