โครงการบริการวิชาการพัฒนาห้องสมุดและสื่อการเรียนรู้ห้องสมุดโรงเรียนเฉลิมพระเกียรติโรงเรียนบ้านนาคอก สาขานาบง จ. น่าน โดย อัญชลี ตุ้มทอง                                   ข้าพเจ้าและคณะทำงานได้มีโอกาสเดินทางไปปฏิบัติงานบริการชุมชน ภายใต้โครงการพัฒนาห้องสมุดและสื่อการเรียนรู้ ณ โรงเรียนบ้านนาคอก สาขานาบง อ. บ่อเกลือ จ. น่าน ซึ่งเป็นโรงเรียนในโครงการตามพระราชดำริพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ในพระอุปถัมภ์ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จัดตั้งเป็นทางการเมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2537 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาน่าน เขต 2 ปัจจุบันโรงเรียนนี้เปิดสอนตั้งแต่ชั้นอนุบาล 2 ถึงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ในปีการศึกษา 2550 มีจำนวนนักเรียนทั้งสิ้น 55 คน มีครูและผู้บริหารรวม 5 คน             การเดินทางไปทำงานบริการชุมชนในครั้งนี้ แบ่งเป็น 3 ระยะด้วยกันคือ ระยะที่ 1 คณะทำงานได้เดินทางไปปฏิบัติงาน ณ ห้องสมุดโรงเรียนเฉลิมพระเกียรติ โรงเรียนบ้านนาคอก สาขานาบง ครั้งที่ 1 ระหว่างวันที่ 24 - 26 ธันวาคม 2550 โดยแบ่งคณะทำงานออกเป็น 3 กลุ่มด้วยกัน กลุ่มที่ 1 วางแผนด้านกายภาพ เพื่อจัดหาวัสดุและครุภัณฑ์ กลุ่มที่ 2 คัดเลือกหนังสือที่มีอยู่ในห้องสมุดเดิม เพื่อส่งกลับไปดำเนินงานที่สำนักหอสมุดกลาง และจัดหาสิ่งพิมพ์ และสื่อการเรียนรู้เข้ามาทดแทนและเพิ่มเติม กลุ่มที่ 3 จัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านให้แก่นักเรียนในทุกระดับชั้น เพื่อเป็นการสำรวจและเก็บข้อมูลในการจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านในครั้งต่อไป                                หลังจากได้เดินทางไปปฏิบัติงานในระยะที่ 1 แล้ว ข้าพเจ้าซึ่งได้รับมอบหมายงานในส่วนการจัดทำระเบียนทรัพยากรสารสนเทศ จึงได้กลับมาวางแผนในการจัดหมวดหมู่หนังสือและวัสดุการศึกษาว่า “ควรจัดหมวดหมู่อย่างไรให้สะดวกกับผู้ใช้” นอกจากนี้ยังต้องคำนึงถึงครูบรรณารักษ์ที่จะทำงานต่ออีกด้วย เนื่องจากครูมีจำนวนน้อย และมีภาระงานประจำที่ต้องปฏิบัติหลายอย่าง หากครูคนใดต้องไปราชการ ครูที่เหลือต้องปฏิบัติงานแทน จึงทำให้ครูมีเวลาในการดูแลห้องสมุดน้อยมาก            โจทย์ปัญหาข้อนี้ข้าพเจ้าได้รับคำแนะนำและความช่วยเหลือจากพี่ๆ บรรณารักษ์ที่มีประสบการณ์ในการทำงานบริการชุมชน และคณะทำงานจัดทำระเบียนฯ ซึ่งมีด้วยกัน 3 ชีวิต สรุปก็คือเราได้จัดหมวดหมู่ตามทะเบียนหนังสือเข้า โดยใช้โปรแกรม EXCEL จัดเก็บข้อมูล แบ่งออกเป็น 6 หมวดย่อยคือ ด= หนังสือเด็ก/ ท= หนังสือทั่วไป/ บ= หนังสือแบบเรียน/ ค= หนังสือคู่มือครู/ น= นวนิยาย เรื่องสั้น และ อ =หนังสืออ้างอิง และได้เพิ่มเติมหมวดพิเศษ คือ พ= หนังสือในพระราชนิพนธ์ของสมเด็จพระเทพฯ โดยใช้สติกเกอร์แถบสีช่วยแบ่งหมวดหมู่ ซึ่งคิดว่าเป็นการจัดหมวดหมู่ที่สะดวก เหมาะกับห้องสมุดขนาดเล็ก ที่มีหนังสือประมาณ 2000 เล่ม              พวกเราเริ่มต้นทำงานกันตั้งแต่เดือนมกราคมเป็นต้นมา โดยดำเนินการกับหนังสือเก่าที่นำมาจากโรงเรียนไปพร้อมๆ กับหนังสือที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทร วิโรฒ ได้จัดสรรงบประมาณในการจัดซื้อเพิ่มเติม หลังจากเสร็จสิ้นกระบวนการ ตั้งแต่ลงทะเบียนหนังสือ ประทับตรา ติดสันหนังสือ ติดสติ๊กเกอร์แถบสีเพื่อแยกหมวดหมู่แล้ว เราก็ได้จัดส่งหนังสือและวัสดุการศึกษาที่ดำเนินการเสร็จ พร้อมชั้นหนังสือไปกับบริษัทขนส่ง              ระยะที่ 2 คณะทำงานได้เดินทางไปปฏิบัติงานในครั้งที่ 2 ระหว่างวันที่ 29 มกราคม -1 กุมภาพันธ์ 2551 โดยนำชั้นหนังสือไปจัดเก็บหนังสือที่ได้ดำเนินงานแล้วพร้อมที่จะออกบริการไปจัดเก็บตามระบบที่กำหนดไว้จำนวนหนึ่ง พร้อมทั้งจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน                                      การเดินทางในครั้งที่ 2 นี้ ข้าพเจ้าและคณะทำงานรวม 5 ชีวิต ได้โดยสารรถปรับอากาศประจำทาง กรุงเทพฯ-ทุ่งช้าง ไปลงที่ตลาด อ.ปัว และนัดหมายให้รถตู้ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาน่าน เขต 2 มารับไปส่งที่โรงเรียน เมื่อถึงโรงเรียนพวกเราก็เริ่มงานกันทันที่ กลุ่มทำงานกายภาพ ได้ติดตั้งชั้นหนังสือ และจัดตกแต่งห้องสมุด               กลุ่มจัดทำระเบียนเร่งทำหนังสือและวัสดุการศึกษา กลุ่มส่งเสริมการอ่านก็จัดกิจกรรม พร้อมสอนหนังสือให้กับนักเรียนที่มีปัญหาในเรื่องการอ่าน พวกเราทำกิจกรรมตั้งแต่เช้ายันค่ำทุกวัน นักเรียนและครูก็มาช่วยพวกเราทำงานอย่างขยันขันแข็ง ในครั้งนี้พวกเราทำงานและพักที่ห้องสมุดโรงเรียนจึงไม่ต้องกังวลในเรื่องการเดินทาง แต่ก็มีอุปสรรคในช่วงวันสุดท้ายของการทำงาน เรื่องจากมีฝนตกหนัก ไฟฟ้าดับ และสภาพอากาศไม่ค่อยดี ทำให้ทีมงานหลายคนกลับมาถึงกรุงเทพฯ แล้วถึงกับล้มป่วย                ระยะที่ 3 เป็นช่วงสุดท้ายของโครงการ ระหว่างวันที่ 22-24 กุมภาพันธ์ 2551 โดยจัดกายภาพของห้องสมุด จัดกิจกรรรมส่งเสริมการอ่าน และจัดอบรมให้ความรู้แก่ครูในการดำเนินงานห้องสมุดโรงเรียนภายหลังที่ส่งมอบแล้ว และวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2551 ได้จัด พิธีส่งมอบห้องสมุด โดยอธิการบดี และทีมผู้บริหาร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ                การเดินทางไปปฏิบัติงานครั้งที่ 3 ครั้งนี้เป็นการไปเก็บรายละเอียดของงานของคณะทำงานทุกกลุ่ม พวกเราทำงานกันตั้งแต่เช้ายันค่ำเหมือนเดิม จนกระทั่งวันส่งมอบมาถึง วันนี้เราต้องทำงานแข่งกับเวลา เนื่องจากมีการเปลี่ยนเวลาส่งมอบให้เร็วขึ้น แต่งานทุกอย่างสำเร็จด้วยดีด้วยความร่วมมือร่วมใจของทีมงาน คุณครู ผู้ปกครองและเด็กๆ ที่โรงเรียนทุกคน               การทำงานบริการชุมชนในครั้งนี้ ข้าพเจ้าและทีมงานทุกคนมีความภาคภูมิใจเป็นอันมาก เนื่องจากได้ลงไปปฏิบัติงานในพื้นที่จริง ได้มีโอกาสลงไปสัมผัสกับชีวิตในชนบท ชาวชุมชนส่วนใหญ่มีฐานะยากจน รายได้ของผู้ปกครองของเด็กส่วนใหญ่มาจากการเก็บของป่ามาขาย แต่พวกเขาก็สามารถใช้ชีวิตอยู่ได้แบบพอเพียง สิ่งที่สำคัญอีกประการหนึ่งที่สร้างความประทับใจในการทำงานครั้งนี้ก็คือ ความร่วมแรงร่วมใจของชาวชุมชน จะเห็นได้จากเมื่อมีงานสิ่งใดที่ต้องใช้กำลังแรงงาน ผู้ปกครอง และเด็กๆ จะอาสามาช่วยกันอย่างขยันขันแข็งทุกครั้งไป ข้าพเจ้าคิดว่าหากในชุมชนใดก็ตามหากมีผู้นำชุมชนที่ดี ไม่ว่าจะเป็นผู้ใหญ่บ้าน หรือครู เมื่อบุคคลเหล่านี้มีความเข้มแข็ง และให้ความสำคัญกับชุมชน ก็จะสามารถนำพากิจการของชุมชนให้ดำเนินต่อไปได้ การทำงานในครั้งนี้คงจะไม่สามารถสำเร็จลงไปได้ด้วยดีหากไม่ได้รับความช่วยเหลือและความร่วมมือ จากครู ผู้ปกครอง และเด็กๆ ในชุมชน .................................................................................................. อัญชลี ตุ้มทอง บรรณารักษ์งานวิเคราะห์และจัดทำทรัพยากรสารสนเทศ สำนักหอสมุดกลางมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ