ห้องสมุดในฮ่องกง โดย ดลนภา แว่วศรี บรรณารักษ์ฝ่ายบริการ สำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์               เมื่อวันที่ 13-14 ธันวาคม 2550 ชาวบรรณารักษ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จำนวน 10 คน ได้มีโอกาสไปศึกษาดูงานห้องสมุดมหาวิทยาลัยชั้นนำในฮ่องกง 3 แห่ง ได้แก่   1. The Hong Kong Polytechnic University Library        http://www.lib.polyu.edu.hk 2. Main Library, The University of Hong Kong     http://lib.hku.hk 3. University Library, The Chinese University of Hong Kong     http://www.lib.cuhk.edu.hk            ครั้งแรกผู้เขียนหวังว่าจะได้พบเห็นห้องสมุดที่ล้ำสมัยมีการนำเทคโนโลยี RFID มาใช้เพื่อการบริการ (ซึ่งขณะนี้กำลังเป็นที่สนใจของห้องสมุดมหาวิทยาลัยหลายแห่งในประเทศไทย ) แต่แทบไม่น่าเชื่อห้องสมุดทั้ง 3 แห่งนี้ยังไม่มีการนำเทคโนโลยี RFID มาใช้เลย อย่างไรก็ตามสิ่งนั้นไม่ใช่ตัวชี้วัดเรื่องคุณภาพของห้องสมุด เพราะห้องสมุดยังมีบริการที่ช่วยสนับสนุนการเรียนรู้ การศึกษาค้นคว้าของผู้ใช้อีกหลากหลายรูปแบบ และบริการที่ผู้เขียนเห็นว่าน่าสนใจก็มีมากมาย เช่น           - ศูนย์เรียนรู้ 24 ชั่วโมง เป็นพื้นที่บริการห้องอ่านสำหรับผู้ใช้ ตั้งอยู่ชั้นใต้ดินของอาคารห้องสมุด สามารถใช้บริการได้ตลอดเวลาแม้ในช่วงที่ห้องสมุดปิดทำการ โดยไม่ต้องมีบุคลากรคอยให้บริการหรือเฝ้าทรัพย์สินของห้องสมุด ทำให้ไม่เสียงบประมาณค่าตอบแทนการปฏิบัติงานล่วงเวลา นอกจากนี้ในศูนย์เรียนรู้ 24 ชั่วโมงยังมีบริการตู้จำหน่ายเครื่องดื่ม เพื่ออำนวยความสะดวกให้ผู้ที่ต้องการหาซื้อเครื่องดื่ม          - บริการสั่งพิมพ์งานผ่านระบบเครือข่าย และบริการถ่ายสำเนาเอกสารด้วยตนเอง ผู้ใช้สามารถสั่งพิมพ์งานหรือถ่ายเอกสารโดยใช้ระบบการตัดมูลค่าเงินจากวงเงินในบัตร และยังเพิ่มมูลค่าเงินได้ด้วยตนเองเองจากเครื่องเติมเงิน ( Added value machine) ที่ห้องสมุดมีไว้ให้บริการ           - บริการรับคืนหนังสือ ในตู้ Bookdrop บริการนี้ก็แทบไม่ต่างอะไรกับบริการตู้รับคืนหนังสือนอกเวลาทำการที่หลาย ๆ ห้องสมุดให้บริการกัน แต่ที่น่าสนใจคือห้องสมุด The Hong Kong Polytechnic University จะรับคืนหนังสือในตู้ Bookdrop ตลอด 24 ชั่วโมงไม่ได้เปิดบริการเฉพาะช่วงปิด ทำการห้องสมุดเท่านั้น และยังมีบริการเสริมที่เรียกว่า Express lane ลักษณะคล้ายตู้ Bookdrop แต่ติดตั้ง ณ จุดเคาน์เตอร์ยืม - คืน หากผู้ใช้ไม่ต้องการรอเข้าคิวนานก็หย่อนหนังสือคืนในตู้นี้ได้ รวดเร็วทันใจสมกับชื่อบริการจริง ๆ           - บริการคลังหนังสือ เป็นการให้บริการหนังสือและวารสารเก่าที่จัดเก็บในห้องเฉพาะต่างหาก เพื่อต้องการแยกสิ่งพิมพ์ที่ล้าสมัยหรือสิ่งพิมพ์ที่มีปริมาณการใช้น้อยออกจากชั้นบริการสิ่งพิมพ์ หากผู้ใช้ต้องการหนังสือหรือวารสารเก่าที่ทางห้องสมุดจัดเก็บไว้ในคลัง ก็ให้แจ้งความประสงค์การใช้โดย กรอกแบบฟอร์มออนไลน์ จากนั้นทางห้องสมุดจะส่ง e-mail ไปแจ้งให้ผู้ใช้มารับตัวเล่มภายใน 1 – 3 วัน            - การฝึกอบรบการใช้ทรัพยากรห้องสมุด มีโปรแกรมการรู้สารสนเทศออนไลน์ สอนทักษะการใช้ห้องสมุดเชิงปฏิบัติการ โปรแกรมนี้ห้องสมุดพัฒนาขึ้นเพื่อให้ผู้ใช้ได้มีทักษะการรู้สารสนเทศหรือทักษะการใช้ห้องสมุด เพื่อสนับสนุนการเรียนและการวิจัย นิสิตและบุคลากรของมหาวิทยาลัยที่ได้รับการฝึกอบรมสำเร็จแล้ว ห้องสมุดก็จะมอบใบประกาศนียบัตรให้เมื่อสอบผ่านเกณฑ์ที่กำหนดไว้            - บริการสนับสนุนการวิจัย มีบริการอ้างอิงและตอบคำถาม บริการให้คำปรึกษาสารสนเทศเป็นการส่วนบุคคล และบริการสืบค้นออนไลน์ ถือเป็นบริการพื้นฐานของห้องสมุดทุกแห่ง สำหรับห้องสมุด The University of Hong Kong Libraries นอกจากจะให้บริการแก่ผู้ที่มาติดต่อสอบถามข้อมูลจากบรรณารักษ์ หรือเรียนรู้ทักษะด้วยตนเองโดยใช้บริการอ้างอิงอิเล็กทรอนิกส์แล้ว ห้องสมุดยังบริการอ้างอิงที่น่าสนใจคือ Research Consultation Service เป็นบริการส่วนบุคคลที่ให้บริการโดยบรรณารักษ์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะสาขา คอยให้คำแนะนำการพัฒนาทักษะทางการวิจัย และชี้แนะแหล่งข้อมูลที่เหมาะสม โดยจะบริการเฉพาะนิสิตระดับบัณฑิตศึกษาและบุคลากรของมหาวิทยาลัยเท่านั้น             - บริการจัดส่งหนังสือระหว่างห้องสมุดภายใน University of Chinese Hong Kong ( CUHK Inter-Branch Book Delivery Service) ผู้ใช้แจ้งความ ประสงค์การใช้โดยกรอกแบบฟอร์มออนไลน์ จากนั้นทางห้องสมุดจะส่ง e-mail ไปแจ้งให้ผู้ใช้มารับตัวเล่ม โดยคิดค่าบริการเล่มละ 10 เหรียญฮ่องกง (ยกเว้นบุคลากรของมหาวิทยาลัยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย)             - บริการจัดส่งเอกสารและยืมระหว่างห้องสมุด ให้บริการทั้งตัวเล่มหนังสือและบทความวารสารจากห้องสมุดในฮ่องกงที่เข้าร่วมโครงการ HKALL โดยผู้ใช้บริการสามารถส่งคำร้องผ่านทางออนไลน์ บริการนี้มหาวิทยาลัยได้กำหนดโควต้าสำหรับการยืมระหว่างห้องสมุดต่อปีการศึกษาไว้ หากเกินจากจำนวนครั้งที่กำหนดไว้ผู้ใช้จะต้องเสียค่าใช้จ่ายในการใช้บริการ              จะเห็นได้ว่าบริการต่าง ๆ ที่กล่าวมาข้างต้น แท้จริงแล้วมีลักษณะคล้ายคลึงกับงานบริการพื้นฐานของห้องสมุดในอดีต เพียงแต่มีการนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยพัฒนาทำให้ข้อมูลหรือบริการต่าง ๆ ส่งถึงมือผู้ใช้ได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น โดยแทบไม่จำเป็นต้องเดินเข้ามาใช้บริการที่ห้องสมุด เป็นที่ทราบกันดีว่าในปัจจุบันหลายคนคิดว่าทุกอย่างสามารถหาได้ทางอินเทอร์เน็ต              ดังนั้นห้องสมุดยุคใหม่จึงจำเป็นต้องปรับบทบาทด้านบริการในเชิงรุกให้ผู้ใช้เข้าถึงสารสนเทศได้อย่างสะดวกรวดเร็วมากที่สุด