นนทบุรีศึกษา รองศาสตราจารย์ ดร. สมพร พุทธาพิทักษ์ผล ผู้อำนวยการสำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ______________________________________________________

เริ่มต้นตั้งแต่ปี งบประมาณ ๒๕๔๙-๕๐ เราต้องการจัดโครงการพัฒนาแหล่งสารสนเทศท้องถิ่น ในฐานะของห้องสมุดมีแหล่งสารสนเทศท้องถิ่นค่อนข้างเยอะ แต่ในจังหวัดนนทบุรี มีอยู่ไม่มากนัก และ ข้อมูลมักจะซ้ำกันไปซ้ำกันมา หรือ อาจกล่าวได้ว่ามีปัญหาด้านคุณภาพ และความน่าเชื่อถือ

สำหรับห้องสมุด หรือ สำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช เราน่าจะมีบทบาทในการพัฒนาห้องสมุดที่มีสารสนเทศด้านท้องถิ่นที่มีคุณภาพ และ เป็นท้องถิ่นที่มหาวิทยาลัยตั้งอยู่ ข้อมูลสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ การที่จังหวัดนนทบุรีมีความเปลี่ยนแปลงด้านเศรษฐกิจและสังคมหลายด้าน จนกลายเป็นเมืองบริวารของกรุงเทพมหานคร ทั้งที่นนทบุรีเป็นท้องถิ่นที่มีความหลากหลาย ทั้งในด้านวัฒนธรรม ศิลปะ และ ประเพณี และ เป็นแหล่งที่มีชุมชนหลายเชื้อชาติที่ตั้งถิ่นฐานต่อเนื่องนับแต่อดีตมา

โครงการนี้จึงเกิดขึ้น โดยมีจุดมุ่งหมายดังกล่าว แต่เมื่อดำเนินการไป เราพบว่า จำเป็นต้องลงพื้นที่ เพื่อรวบรวมสารสนเทศทั้งที่เป็นข้อความ เสียง ภาพ และที่เกี่ยวกับบุคคลในท้องถิ่น สารสนเทศเหล่านี้มีคุณค่า และจำเป็นต้องรวบรวมอย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี และ ประวัติท้องถิ่น หรือที่เรียกในโครงการนี้ว่า “นนทบุรีศึกษา”

กรอบที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือ การผลิตสื่อเพื่อเผยแพร่ สื่อนี้ต้องมีความหลากหลาย โดยไม่จำกัดเฉพาะกลุ่มเป้าหมายกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งแต่เพียงกลุ่มเดียว เนื้อหาที่รวบรวมจึงมุ่งจัดทำสื่อเผยแพร่ในลักษณะต่อไปนี้ คือ หนังสือทั้งที่เป็นกระดาษ และ อิเล็กทรอนิกส์ นิทรรศการทั้งที่เป็นนิทรรศการเคลื่อนที่และนิทรรศการ
ออนไลน์ ห้องสมุดดิจิทัล (digital library) ซึ่งครอบคลุมสื่อที่เรารวบรวม จัดหมวดหมู่ และเอื้อให้สามารถเข้าถึงสื่อเหล่านั้น โดยค้นหาได้อย่างสะดวกและเป็นไปตามหลักการทางบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์

ในส่วนสื่อรูปอิเล็กทรอนิกส์ และ ห้องสมุดดิจิทัลเราเผยแพร่แก่สาธารณะ โดยหนังสืออิเล็กทรอนิกส์สามารถเข้าไป download ได้ทั้งเล่ม และ ในส่วนห้องสมุดดิจิทัลซึ่งเราได้พัฒนาใน 2 หัวข้อหลัก คือ
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระผู้ทรงพากเพียรเรียนรู้ตลอดชีวิต และ นนทบุรีศึกษา ห้องสมุด
ดิจิทัลนี้พัฒนาโดยใช้มาตรฐานการจัดการสารสนเทศ และ เมตะดาตาสำหรับห้องสมุดดิจิทัลที่เป็นสากล

จากขอบเขตดังกล่าว เราจึงเริ่มต้นจากคำขวัญของจังหวัดนนทบุรี ซึ่งนำไปสู่เครื่องปั้นดินเผานนทบุรี และเริ่มครอบคลุมอำเภอปากเกร็ด ที่มหาวิทยาลัยตั้งอยู่ หัวข้อที่เกี่ยวกับอำเภอปากเกร็ด ได้แก่ วัดในอำเภอปากเกร็ด และ ภูมินามอำเภอปากเกร็ด หรือ ประวัติของชื่อท้องถิ่น หรือ สถานที่ในอำเภอนั่นเอง

หลังจากนั้นเรากำหนดเนื้อหาอื่น ๆ เช่น ทุเรียนนนทบุรี และ เรื่องราวเนื้อหาที่เกี่ยวกับอำเภอไทรน้อย
เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา เรายังได้จัดสัมมนาผู้รู้ในท้องถิ่นนนทบุรี โดยมีผู้รู้เข้าร่วมถึง 47 คน
เพื่อมุ่งพัฒนาแหล่งสารสนเทศเกี่ยวกับบุคคล อันเป็นแหล่งสารสนเทศที่ขาดเสียไม่ได้สำหรับสารสนเทศท้องถิ่น

ความก้าวหน้าทั้งหมดนี้มีกุญแจสำคัญ คือ อาจารย์พิศาล บุญผูก ผู้มีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่นนนทบุรีอย่างกว้างขวางและเข้มแข็ง ท่านได้ให้ความกรุณาแก่โครงการและสำนักบรรณสารสนเทศ มสธ. ในการรวบรวมและจัดทำเนื้อหา รวมทั้งชี้แนะแหล่งต่างๆได้อย่างทั่วถึง