ห้องพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ คุณศิริน โรจนสโรช หัวหน้าฝ่ายบริการสารสนเทศ สำนักบรรณาสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ______________________________________________________

ห้องสมุดจัดแสดงส่วนพระองค์ของสมเด็จพระปกเกล้านี้ เรามีความคิดมาตั้งแต่ยี่สิบกว่าปีก่อน และก็
ค่อยค้นหาหลายสิ่งหลายอย่างมารวมกันจนเปิดเป็นห้องจัดแสดงได้ในวันที่ ๘ พ.ย. ๒๕๓๘

บริการ
บริการให้ยืมหนังสือ สื่อ หนังสือ ซีดี วีดีโอ เทป เอกสาร บทความ ที่เป็นสารสนเทศ และมีสิ่งของส่วน
พระองค์จัดให้ดู หนังสือ ยืมไปอ่านได้ เช่นพวกหนังสือวิทยานิพนธ์ที่เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระปกเกล้า
สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี และเรื่องราวที่เกี่ยวข้องในรัชสมัยของพระองค์

อีกส่วนหนึ่งคือ หนังสือส่วนพระองค์ ท่านศึกษาตลอดชีวิต ท่านจึงมีหนังสือมาก ซึ่งทางเราก็มีรวบรวมมาได้เกือบสองพันเล่ม รวมทั้งหนังสือหายากที่ตีพิมพ์ร่วมสมัยกับพระองค์ที่เราหามาได้อีกที่ยังระบุจำนวนไม่ได้ หนังสือพิมพ์เก่าเราก็มีที่เราขอถ่ายสำเนามาจากหอสมุดแห่งชาติ หอจดหมายเหตุ ที่มีทั้งในส่วนของ
สำเนาและไมโครพิล์ม

ถ้าเป็นหนังสือที่เขียนในสมัยนี้ ยืมกลับได้ ซึ่งต้องเป็นสมาชิก เป็นนักศึกษาของมหาวิทยาลัย ตามกฏระเบียบการเป็นสมาชิกตามระเบียบของห้องสมุดมสธ. แต่ถ้าเป็นบุคคลภายนอกเราก็ให้บริการถ่ายเอกสารได้

อีกบริการหนึ่งที่เรามี คือบริการนำชม เราจะมีเจ้าหน้าที่ประจำอยู่สองท่านผลัดกัน ให้ข้อมูลความรู้เท่าที่เราจะให้ได้ ตามมุมแสดงต่างๆ แม้ว่าคนชมจะแค่คนเดียว หากต้องการให้เจ้าหน้าที่นำชม เราก็ยินดีให้บริการ

มุมต่างๆ
มุมโดยรวมจะเป็นมุมส่วนพระองค์ จัดแสดงพระราชประวัติ พระราชกรณีกิจ เช่น พระราชพิธีราชาภิเษก มีเรื่องของการเสด็จพระราชดำเนินทรงเยือนในประเทศต่างประเทศหลายครั้งหลายหนมาก
มีเรืองของการพระราชทานรัฐธรรมนูญ มีเรื่องของการฉลองพระนครครบรอบ ๑๕๐ ปี ในปี ๒๔๗๕
มีเรื่องของการที่ทรงรับปริญญาจากต่างประเทศ เป็นภาพทั้งหมดเกี่ยวกับพระราชประวัติ

นับรวมทั้งหมดมีประมาณ ๗-๘ มุม อย่างอื่นๆ ที่จัดแสดง ก็จะมีตามตู้นิทรรศการ ซึ่งเราจะเปลี่ยนรูปแบบบ้าง เช่น ช่วงนี้ เราจะจัดในรูปแบบของพระราชวลี คือ คำพูดที่น่าสนใจ เช่นคำพูด ของกีฬากอร์ฟ ดีอย่างไร ช่วยให้ไม่ไปหลงกับยาเสพติด วรรณคดีไทยมีประโยชน์อย่างไร ศิลปกรรมไทยมีประโยชน์มีคุณค่าอย่างไร และการอ่านหนังสือ วิธีการที่จะเรียนรู้จากหนังสือให้ได้ผล เราจะจัดแสดงตามตู้โชว์ต่างๆ ควบกันไปกับมุมต่างๆ

มุมที่สำคัญ เมื่อมีคนมาชม ส่วนใหญ่ เราจะแนะนำก่อนในช่วงมุมส่วนพระองค์ พระราชประวัติ วลีของท่าน หนังสือส่วนพระองค์ของท่าน เพราะว่าคนจะสนใจว่า ความคิดส่วนพระองค์ของท่าน และการดูแลรักษาหนังสือเก่าซึ่งจะมีวิธีการเฉพาะอยู่ การเปิดปิดเวลาเดียวกันกับห้องสมุดมสธ.

มุมอื่นๆ ก็เช่น
- มุมพระราชพิธีบรมราชาพิเศก ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ เป็นธรรมเนียมโบราณมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา เป็นการประกาศว่ามีพระเจ้าแผ่นดินองค์ใหม่ แต่ว่าใน รัชกาลที่๗ มีความพิเศษกว่า รัชกาลที่ผ่านมา ที่จะตั้งมเหสีกันภายหลัง แต่ในร.๗ ท่าน มีแต่งงานมาก่อนแล้ว พอมีพระราชพิธีบรมราชาพิเศก ก็มีพระราชพิธีสถาปนาพระบรมราชินี ต่อกันเลย (ซึ่งแตกต่างจากรัชกาลก่อนๆ แต่เหมือนกับรัชกาลปัจจุบัน)

- มุมที่เกี่ยวกับการฉลองพระนคร ๑๕๐ ปี คือ กรุงเทพฯ สถาปนาเป็นเมืองหลวงมาตั้งแต่ พ.ศ ๒๓๒๕ ในปี ๒๔๗๕ ก็มีพิธีฉลองพระนครครบ ๑๕๐ ปี ก็มีการก่อสร้างพระปฐมบรมราชานุสรณ์ที่เชิงสะพานพุทธ มีการสร้างสะพานพระพุทธยอดฟ้า เพื่อเชื่อมกรุงเทพฯ กับฝั่งธนบุรี ซึ่งในรัชสมัยนั้นยังเป็นคนละจังหวัดอยู่ เป็นการเชื่อมการจราจร การขนส่ง มีความเจริญมากขึ้น ที่ดินตรงนั้น เป็นที่ดินพระราชทานบางส่วน ซึ่งประกอบกับการก่อสร้างพระปฐมบรมราชานุสรณ์ รัชกาลที่ ๑ ซึ่งออกแบบโดยสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์และปั้นโดย ศาสตราจารย์ ศิลป์ พีระศี แล้วก็มีโรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมกรุงที่สร้างขึ้นเนื่องในงานเดียวกัน จึงได้ชื่อว่า เฉลิมกรุง แต่เปิดขึ้นภายหลังพิธีฉลองพระนคร แล้วก็มีพระราชพิธีเสด็จกระบวนพยุหยาตราใหญ่ข้ามสะพานพระพุทธยอดฟ้า เป็นพิธีแบบโบราณ แล้วก็มีพิธีเสด็จพระราชดำเนินทางชลมาตร ไปวัดอรุณ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพิธีฉลองสถาปนา ก็มีภาพจัดแสดงไว้ทั้งหมด

- มุมพระราชทานรัฐธรรมนูญ ในรัชสมัยของท่าน ร.๗ ก็มีพระราชดำริว่าจะพระราชทานพระราชธรรมนูญ มาก่อนอยู่แล้ว แต่ยังมีผู้ทักท้วงอยู่ว่ายังไม่ถึงเวลาอันควร ท่านจึงต้องงดเรื่องนี้ไปก่อน และไปริเริ่มในส่วนของการพัฒนาการศึกษา โดยจัดให้เกิดระบบเรียนฟรีขึ้นในขั้นปฐม ซึ่งก่อนหน้านี้ยังต้องมีการเก็บค่าเล่าเรียน แต่ในที่สุดก็เกิดการปฏิวัติขึ้นเสียก่อน และมีพิธีพระราชทานรัฐธรรมนูญ ในวันที่ ๑๐ ธ.ค. ๒๔๗๕

- มุมเกี่ยวกับการเสด็จเยี่ยมราษฎร และพระราชกรณีกิจในประเทศ เช่น เสด็จเปิดหอสมุดและพิพิธภัณธ์แห่งชาติพระนคร มุมนี้จะมีภาพเสด็จเยี่ยมประชาชน ได้เสด็จไปยังมณฑลฝ่ายเหนือ และเสด็จไปทางใต้ ที่ปัตตานี ยะลา นครศรีธรรมราช เสด็จทอดพระเนตรสุริยุปราคา โดยส่วนใหญ่การเสด็จเป็นไปเพื่อ ศึกษา ประเพณี วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ ซึ่งพระองค์จะมีการบันทึกภาพ และภาพยนตร์เอาไว้ด้วย ซึ่งรัชกาลก่อนหน้ายังมีการบันทึกไม่มากอย่างนี้

- มุมเสด็จพระราชดำเนินต่างประเทศ เช่น อเมริกา แคนาดา ญี่ปุ่น ฮาวาย อินโดนีเซีย สิงคโปรค์ ชวา มลายู เวียดนาม กัมพูชา และในยุโรปหลายประเทศ เพื่อดูการพัฒนาประเทศ โบราณสถานต่างๆ รวมทั้งรักษาพระองค์ด้วย เช่น การเสด็จไปยังอังกฤษและอเมริกาเพื่อผ่าตัดพระเนตรในปัญหาต้อกระจก

- มุมพระราชประวัติของร.๗ กับพระนางเจ้ารำไพพรรณีและพระราชชนนี

- มุมความสนพระทัยส่วนพระองค์ เช่น หนังสือ สิ่งของ พระราชวลีของท่าน ดนตรีไทยและสากล แผ่นเสียงส่วนพระองค์ ร.๗ ทรงพระราชนิพนธ์เพลงไว้สามเพลงคือ ราตรีประดับดาว (เถา), เขมรละออองค์ (เถา), โหมโรงคลื่นกระทบฝั่ง ซึ่งในส่วนของดนตรีนี้ เรากำลังทำมัลติมีเดีย ในประเด็นของ สมเด็จพระปก-เกล้ากับดนตรีของชาติ ไว้เป็นมัลติมิเดีย ทั้งในส่วนพระราชประวัติ และในส่วนของพระเกียรติคุณด้านศิลปวัฒนธรรม ซึ่งทั้งสองหัวข้อนี้ที่เราได้จัดทำขึ้นแล้วและได้รับรางวัลชมเชยและรางวัลดีเด่น ตามลำดับจาก สยช. ในคนละปีกัน

อื่นๆ
เรายังหาอะไรมาเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตลอด ซึ่งก็รวบรวมได้จากหลายๆ ทาง ของส่วนพระองค์ที่น่าสนใจ ก็เช่น
ปี่ในแผ่นเสียง เพราะท่านโปรดฟังเพลง ทั้งเพลงไทย เพลงคลาสสิค จะมีแผ่นเสียงเกือบสามร้อยแผ่น ก็เป็นของโมสาร์ท บีโธเฟน ที่ท่านโปรด เรื่องของแผ่นเสียงเราเคยลองพยายามเปิดแล้ว แต่เสียงยังไม่ชัดพอที่จะทำสำเนาเพื่อให้บริการได้

แต่ในส่วนหนังสือส่วนพระองค์นั้น ก็มีการแปลงรูปเป็นวีซีดี และสามารถเข้าชมได้จากทางเว็บไซต์ของห้องสมุด เพราะของเดิมที่เราทำสำเนาไว้ก็จะเก่าไปตามกาลเวลา

ตอนนี้เรามีโครงการพัฒนาสารสนเทศดิจิตอลอยู่ เป็นการรวบรวมเนื้อหาชีวิตของสมเด็จพระปกเกล้า ในด้านต่างๆ ขึ้นบนเว็บไซต์ เพื่อให้คนทั่วไปสามารถเสิร์ชหาได้อย่างเป็นระบบ