ห้องสมุดในสหรัฐอเมริกา

เมื่อวันที่ 12-26 ตุลาคม 2550 ที่ผ่านมา ข้าพเจ้าร่วมกับคณะผู้บริหารห้องสมุดจากมหาวิทยาลัยอีก 6 แห่ง ได้มีโอกาสเดินทางไปดูงานห้องสมุด ณ รัฐ New York รัฐ Ohio และรัฐ Washington DC ประเทศสหรัฐอเมริกา ห้องสมุดที่ได้เยี่ยมชมมีทั้งหมด 11 แห่ง เป็นห้องสมุดมหาวิทยาลัย 6 แห่ง ห้องสมุดประชาชน 3 แห่ง และ องค์กรที่ให้บริการทางด้านสารสนเทศอีก 2 แห่ง ซึ่งในที่นี่จะขอกล่าวถึงเฉพาะห้องสมุดมหาวิทยาลัยและห้องสมุดประชาชนเท่านั้น

ห้องสมุดมหาวิทยาลัยที่ได้ไปเยี่ยมชมทั้ง 6 แห่งนั้น ทั้งหมดอยู่ในรัฐ Ohio ได้แก่
1. Bierce Library, The University of Akron เมือง Akron
2. Libraries and Media Services, Kent State University เมือง Kent
3. Ackerman Library, The Ohio State University เมือง Columbus
4. Science and Engineering Library, The Ohio State University เมือง Columbus
5. William H. Doane Library & Seeley G. Mudd Learning Center, Denison
University เมือง Granville
6. Courtright Memorial Library, Otterbein College เมือง Westerville

ในจำนวนห้องสมุดดังกล่าวนี้ มีห้องสมุด 2 แห่งที่เป็นของมหาวิทยาลัยเอกชน คือ ห้องสมุดของ Denison University และของ Otterbein College ห้องสมุดทุกแห่งได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดีจากผู้บริหารของมหาวิทยาลัยที่เห็นความสำคัญของห้องสมุด มีการบริหาร จัดการ จัดหา และให้บริการ
อย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะการให้บริการยืมระหว่างห้องสมุดซึ่งเป็นบริการที่ห้องสมุดให้ความสำคัญเพราะห้องสมุดเหล่านี้เน้นการจัดให้บริการทรัพยากรสารสนเทศใดใดก็ตามที่ผู้ใช้ต้องการ มากกว่าที่จะเน้นเรื่องความเป็นเจ้าของทรัพยากรสารสนเทศ ห้องสมุดทุกแห่งล้วนเป็นสมาชิกของ OhioLink ซึ่งเป็นความร่วมมือการแบ่งปันทรัพยากรระหว่างมหาวิทยาลัยภายในรัฐโอไฮโอ นอกจากนี้ห้องสมุดแต่ละแห่งยังเป็นสมาชิกของกลุ่มห้องสมุดย่อยๆ อีก เช่น ห้องสมุดของ Denison University เป็นสมาชิก ความร่วมมือระหว่างห้องสมุดของโอไฮโอ 5 แห่ง ห้องสมุดของ Otterbein College เป็นสมาชิกความร่วมมือระหว่างวิทยาลัยเอกชนทั่วทั้งโอไฮโอ จากความร่วมมือดังกล่าวจึงทำให้มีการแบ่งปันและหมุนเวียนทรัพยากรกันใช้ระหว่างห้องสมุดอย่างสม่ำเสมอ ส่งผลให้ห้องสมุดสามารถจัดให้บริการทรัพยากรสารสนเทศที่เพียงพอกับความต้องการของผู้ใช้


การจัดให้บริการสื่อ/อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เพื่อส่งเสริมการศึกษา ค้นคว้าและการเรียนรู้ นับเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ห้องสมุดมหาวิทยาลัยต่างจัดหามาให้กับผู้ใช้ของตน ไม่ว่าจะเป็นคอมพิวเตอร์ อินเทอร์เน็ต เครื่องสแกนเนอร์ เครื่องพิมพ์ผล สื่อโสตทัศนวัสดุต่างๆ ที่นอกจากจะมีบริการให้ใช้ภายในห้องสมุดแล้ว บางแห่งยังมีบริการให้ยืมออกไปใช้ภายนอกด้วย โดยเฉพาะที่ Libraries and Media Services ของ Kent University ที่เน้นสภาพแวดล้อมที่ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ซึ่งนอกจากจะมีห้องเรียนไว้ให้บริการเหมือนห้องสมุดอื่นๆ แล้ว ยังเน้นการจัดให้บริการสื่อโสตทัศน์ต่างๆ เพื่อใช้ในการนำเสนอในการเรียนการสอนในห้องเรียนทั้งสำหรับอาจารย์ผู้สอนและนักศึกษาอีกด้วย ที่ Science and Engineering Library ของ The Ohio State University ก็มีห้อง Digital Union ที่จัดไว้สำหรับการสอน/แนะนำวิธีการสร้างสื่อการเรียนการสอนต่างๆ ให้น่าสนใจยิ่งขึ้นด้วยเทคโนโลยีทางคอมพิวเตอร์


สำหรับห้องสมุดประชาชนที่เยี่ยมชม 3 แห่งนั้น ก็มี 1) The New York Public Library (NYPL) เมือง New York รัฐ New York 2) Columbus Public Library เมือง Columbus รัฐ Ohio และ 3) Library of Congress รัฐ Washington DC ห้องสมุดแต่ละแห่งล้วนเป็นห้องสมุดเก่าแก่ที่มีอายุไม่ต่ำกว่า 100 ปี รวมทั้งเป็นสถานที่สำคัญของแต่ละรัฐด้วย สภาพและการตกแต่งภายในเป็นแบบโบราณ สร้างจากหินอ่อน มีความโอ่โถง เน้นเพดานสูงโปร่ง โดยเฉพาะที่ The New York Public Library (NYPL) และ Library of Congress ที่ตกแต่งผนังและเพดานด้วยภาพงานศิลปะสมัยโบราณที่สวยงาม นอกจากนี้ยังมีการจัดมุมต่างๆ เพื่อส่งเสริมการอ่านที่น่าสนใจและดึงดูด ไม่ว่าจะเป็นมุมที่นั่งอ่านหนังสือ แผ่นป้ายประชาสัมพันธ์การอ่าน หรือการจัดแสดงหนังสือหรือสื่อโสตทัศนวัสดุที่น่าสนใจ สำหรับในเรื่องการบริการนั้น เน้นการให้ผู้ใช้ใช้บริการด้วยตนเอง ไม่ว่าจะเป็นการยืม การจอง การมารับตัวเล่มที่จองไว้ ทางห้องสมุดจะมีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ต่างๆ ที่ต้องใช้ไว้ให้บริการ

จากการดูงานครั้งนี้ ได้พบว่า ห้องสมุดแต่ละแห่งเน้นความร่วมมือในการแบ่งปันทรัพยากร ไม่ว่าจะเป็นความร่วมมือกันของห้องสมุดสาขาภายในมหาวิทยาลัยเอง ความร่วมมือในระดับกลุ่มมหาวิทยาลัย (Consort) ในระดับรัฐ (OhioLINK) รวมทั้งในระดับโลก (OCLC) ทั้งนี้เพื่อการจัดให้บริการ
ทรัพยากรสารสนเทศที่รวดเร็วและตรงกับความต้องการของผู้ใช้ให้ได้มากที่สุดนั่นเอง นอกจากนี้ ยังเน้นการเสริมสร้างบรรยากาศการอ่านและการเรียนรู้ ด้วยการจัดมุม/นิทรรศการหนังสือที่น่าสนใจและน่าดึงดูด มุมที่นั่งในลักษณะต่างๆ สำหรับอ่านหนังสือ ภาพและแผ่นโปสเตอร์ส่งเสริมการอ่านที่ตกแต่งตามผนังและพื้นที่ว่าง รวมทั้งจัดให้บริการเครื่องมือและสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ สำหรับการเรียนรู้ การศึกษาค้นคว้าไว้อย่างครบครัน ไม่ว่าจะเป็นเครื่องคอมพิวเตอร์ทั้งที่เป็นเครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล และโน้ตบุ๊ค เครื่องสแกน เครื่องพิมพ์ผล กล้องดิจิทัล และสื่ออิเล็กทรอนิกส์อื่นๆ

นอกจากนี้ ห้องสมุดแต่ละแห่งยังจัดให้มีบริการต่างๆ ที่อำนวยความสะดวกแก่ผู้พิการ มีมุมกาแฟที่ขายขนมคบเคี้ยวไว้ให้บริการภายในห้องสมุด รวมทั้งมีการแจ้งนโยบายต่างๆ ที่ผู้ใช้ควรทราบไว้ในบริเวณต่างๆ ภายในห้องสมุด และ บนเว็บไซต์ เช่น นโยบายการนำอาหารและเครื่องดื่มเข้ามาในห้องสมุด นโยบายการถ่ายเอกสาร นโยบายเกี่ยวกับของหาย นโยบายเกี่ยวกับการขอจัดนิทรรศการในห้องสมุด เป็นต้น ส่งผลให้เกิดความเข้าใจตรงกันระหว่างการให้บริการและผู้เข้าใช้ ทำให้เกิดการใช้ห้องสมุดอย่างมีระเบียบและสงบเรียบร้อย

สิ่งต่างๆ ที่พบเหล่านี้เป็นภาพของห้องสมุดที่ควรจะเป็น จริงๆแล้วห้องสมุดที่ดีนั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสามารถในการมีเทคโนโลยีและเครื่องมืออิเล็กทรอนิกส์ที่ทันสมัยและมีราคาแพง หากขึ้นอยู่กับความสามารถในการให้บริการทรัพยากรสารสนเทศที่มีประสิทธิภาพ รวมทั้งความสามารถในการสร้างบรรยากาศภายในห้องสมุดให้เหมาะกับการศึกษาค้นคว้าและเรียนรู้มากกว่า

อัมพร ขาวบาง
บรรณารักษ์ สำนักหอสมุดกลาง
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ