เขียนทำไม (ตอน 2) (ตอน 1)
Digital Library

หนังสือเล่มที่ 2 ที่เขียนเมื่อ 9-10 ปีที่แล้วคือ ห้องสมุดดิจิทัล เขียนเมื่อมีการพูดถึงห้องสมุดดิจิทัลกันมาก เมื่อศัพท์ทางคอมพิวเตอร์มีคำว่า ดิจิตอล(Digital) และอนาลอก(Analog) ใครๆก็อยากรู้ว่าดิจิตอลเป็นอย่างไร (คำที่ใช้เรียกในยุคแรกๆคือ ดิจิตอล ต่อมามีการบัญญัติศัพท์ว่า ดิจิทัล) จึงมีการพูดกันมากว่าห้องสมุดยุคใหม่ต้องใช้เทคโนโลยีที่เรียกว่า ห้องสมุดดิจิทัล(Digital Library) และมีคำว่า ห้องสมุดเสมือน(Virtual Library)

การเขียนหนังสือแต่ละครั้ง ผู้เขียนมักเริ่มต้นด้วยการเขียนบทความ เพราะจะเป็นเรื่องสั้นๆก่อน เป็นการค้นหาข้อมูลเพื่อหาคำตอบให้ตัวเอง เพื่อให้เข้าใจว่าห้องสมุดดิจิทัลคืออะไร เป็นอย่างไร และมีตัวอย่างที่ไหน

ดังนั้น เหตุผลหนึ่งของการเขียนคือการสรุปเรื่องที่เราอ่าน ค้นคว้าไว้เป็นลายลักษณ์อักษรในรูปหนังสือ ซึ่งเป็นการรู้จากข้อมูลเมื่อเกือบ 10 ปีที่แล้ว จากการที่บรรณารักษ์มักจะถามว่าจริงๆแล้วห้องสมุดดิจิทัลนี้คืออะไร ห้องสมุดของเราเป็นห้องสมุดดิจิทัลไหม เหตุผลที่สองคือไม่มีหนังสือภาษาไทยทางด้านห้องสมุดดิจิทัล เหตุผลที่สามคือ เพื่อตอบคำถามวิทยากรในสาขาคอมพิวเตอร์ที่มักอภิปรายว่าห้องสมุดจะไม่มีหนังสือแล้ว บรรณารักษ์คงไม่มีความจำเป็นอีกต่อไป เพราะจะเป็นยุคของห้องสมุดดิจิทัล (Digital Library) เพราะวิทยากรที่บรรณารักษ์เชิญให้มาพูดเรื่องห้องสมุดดิจิทัลในสมัยนั้นคือนักคอมพิวเตอร์ทั้งสิ้น

ดังนั้นความหมายของ Digital Library คือ ทรัพยากรห้องสมุดที่อยู่ในรูปดิจิทัลที่ผู้ใช้บริการสืบค้นออนไลน์ หรือ สืบค้นทรัพยากรในรูปดิจิทัลผ่าน
อินเทอร์เน็ต ห้องสมุดดิจิทัลจึงเน้นการจัดการไฟล์ข้อมูลที่อยู่ในรูปดิจิทัลและการสืบค้นออนไลน์ เราเรียกการบริการข้อมูลห้องสมุดในรูปดิจิทัลว่า บริการห้องสมุดดิจิทัล

1. A digital library is a collection of documents in organized electronic form, available on the Internet or on CD-ROM (compact-disk read-only memory) disks. Depending on the specific library, a user may be able to access magazine articles, books, papers, images, sound files, and videos.(Source: http://whatis.techtarget.com/definition/0,,sid9_gci750204,00.html)

2. The term "Digital Library" has a variety of potential meanings, ranging from a digitized collection of material that one might find in a traditional library through to the collection of all digital information along with the services that make that information useful to all possible users (source: http://www.dlib.org/metrics/public/papers/dig-lib-scope.html)

ในขณะเดียวกัน ห้องสมุดเป็นแหล่งรวมความรู้ของสื่อการเรียนรู้ทุกประเภท ที่มีมายาวนานคือสื่อสิ่งพิมพ์เช่นหนังสือ วารสาร นิตยสาร ซึ่งยังคงได้รับความนิยมจากผู้อ่าน ห้องสมุดยุคใหม่จึงเป็นการผสมผสานการจัดการสื่อการเรียนรู้ทุกรูปแบบทั้งสื่อสิ่งพิมพ์ สื่อโสตทัศน์ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ที่เรียกว่าห้องสมุดผสมหลายสื่อ (Hybrid Library) โดยใช้โปรแกรมระบบห้องสมุดอัตโนมัติในการจัดการทรัพยากรตามมาตรฐานและกระบวนการทำงาน เพื่อให้ผู้ใช้เข้าถึงสารสนเทศที่ต้องการได้สะดวกและรวดเร็ว

ปัจจุบันห้องสมุดมหาวิทยาลัยและห้องสมุดเฉพาะทุกแห่ง ของไทยมีการบริการทรัพยากรในรูป Hybrid Library และมีการบริการสืบค้นข้อมูลดิจิทัลในรูป Digital Library รวมเรียกว่า Electronic Library หรือ e-Library เช่นเดียวกับห้องสมุดโรงเรียนและห้องสมุดประชาชนอีกหลายแห่งกำลังพัฒนาเพื่อไปสู่จุดนั้นในการบริการผู้ใช้ และมากไปกว่านั้นคือความร่วมมือกันเป็นเครือข่ายเพื่อประโยชน์ในการใช้ทรัพยากรร่วมกัน

เล่มต่อไปคือ ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ ค่ะ

ด้วยความรัก
น้ำทิพย์ วิภาวิน