หนังสือรางวัลดีเด่นประจำปี 2550

 

......
 

......
 

 

......
 

......
 

 

......
 

......
 

......
 

 

......
 

......  
 

 

.........
 

.........
 

 

.........
 

.........
 

.........
 

 

 

 

 

สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
 

           จุดร่วมของ ประวัติศาสตร์ และบรรณารักษ์ทั้งสองวิชานี้น่าจะอยู่ที่ ความเป็นมนุษย์ศาสตร์ค่ะ  เพราะมันเกี่ยวพันกับการอ่านหนังสือของคน  

 

อะไรเป็นเหตุผลให้คนจบประวัติศาสตร์อย่างอาจารย์ เลือกที่จะต่อโทบรรณารักษ์คะ? 
 

             สำหรับตัวเราไม่มีคำว่าแรงบันดาลใจค่ะ เหตุผลก็คือ เคยลงเรียนบรรณารักษ์ไว้ตอนอยู่ปีหนึ่ง  แต่เป็นคนขี้เกียจเรียน คนเรียนบรรณารักษ์ต้องเป็นคนขยันเข้าห้องเรียนตลอด   เพราะเขาจะมีกำหนดไว้ว่าห้ามขาดเรียนเกินแปดครั้ง แต่เราขาดจนครบ ก็เลยเปลี่ยนไปเลือกเรียนประวัติศาสตร์แทนเพราะเริ่มมีแฟนเรียนอยู่ประวัติศาสตร์ (หัวเราะ)
 

              แล้วก็เรียนจนจบ  พอจบแล้วพ่อก็บอกว่าให้เลือกชีวิตว่าจะทำงานหรือเรียนต่อ  เราก็เลยเลือกเรียนต่อดีกว่า ที่เลือกเรียนโทบรรณารักษ์ เพราะพี่สาวบอกว่าเป็นอาชีพหนึ่งที่มั่นคง และตัวเราเองก็อยู่ในครอบครัวที่รักการอ่านด้วย เรียนไปแล้วก็โอเค. ค่ะ ใช้ประโยชน์ได้กับตัวเอง โชคดีด้วยที่ได้ครูดีที่รู้จักความเป็นตัวเราว่าน่าจะเหมาะกับอะไร ยังเรียนไม่ทันจบด้วยซ้ำ อาจารย์ก็ดึงมาทำงานตอบคำถามในห้องสมุด พอเรียนจบแล้วก็ทำงานแทนอาจารย์ไปเลย 
 

             งานตอบคำถามคนต้องอาศัยประสบการณ์ที่เพียงพอเหมือนกัน  อย่างน้อยก็ต้องมีข้อมูลเพียงพอที่จะตอบคำถามคนข้างนอกได้ จึงจะไม่ตกเป็นเหยื่อของคำถามที่คนจะเข้ามาถามอะไรจากเราได้ทุกอย่าง
 

การเรียนประวัติศาสตร์และงานบรรณารักษ์สร้างลักษณะความคิดหรือความเป็นคนอย่างไรให้กับอาจารย์บ้างคะ?
 

                การเรียนประวัติศาสตร์สี่ปี สอนเราว่า “ไม่มีทฤษฏีไหนที่แน่นอน” เพราะประวัติศาสตร์ขึ้นอยู่กับคนเขียน  ว่าใครเป็นคนเขียนประวัติศาสตร์ เป็นการบอกเล่าที่มนุษย์เป็นคนตีความ ประวัติศาสตร์จึงขึ้นอยู่กับมุมมองของมนุษย์ ว่ามีหลักฐานอ้างอิงได้แค่ไหน   ประวัติศาสตร์ที่เขียนโดยสามัญชนก็จะไม่เหมือนกับที่เจ้าเขียน   เพราะฉะนั้นเมื่อมีอะไรใหม่ที่ดีพอก็มาหักล้างของเก่าได้ตลอด ในขณะที่คนทั่วไปมักจะเชื่อสิ่งที่บอกตามกันมาอย่างตายตัว ทั้งที่ตำราประวัติศาสตร์เขียนใหม่ได้ตลอด
   

                 ตัวเราโชคดีได้อาจารย์ดีด้วยที่ให้แนวคิดที่น่าสนใจกับเรา ช่วยเปิดมุมมองเราขึ้นไป  อาจจะเป็นเพราะเราอยู่ในยุคที่ดีและเราเรียนธรรมศาสตร์ด้วย ก็ต้องยกความดีให้ธรรมศาสตร์ การเรียนประวัติศาสตร์จึงทำให้เราพร้อมที่จะเปิดรับอะไรใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นบนโลกอยู่ตลอดเวลา
 

                ส่วนการเรียนโทบรรณารักษ์ ก็โชคดีที่มีครูดี  ตอนที่เรียนจะ ต้องไปหาบทความภาษาอังกฤษมาอ่านทุกสัปดาห์  ในเรื่องของงานบรรณารักษ์ ความสนุกของงาน ก็คือการที่เราได้ผ่านตาหนังสือหลากหลาย ว่าน่าสนุก น่าจะเผยแพร่ออกไป วิเคราะห์หนังสือว่าเหมาะกับกลุ่มไหน ลักษณะงานบรรณารักษ์ถ้าเปรียบภาพให้เห็นชัดเจนขี้นก็น่าจะคล้ายกับผู้จัดการบุ๊คสโตร์สักแห่งเพียงแต่ของเราเป็นห้องสมุด

                
                การได้เรียนสองศาสตร์ที่ต่างกันออกไป ทำให้เกิดประโยชน์ในเรื่องของความกล้าที่จะคิดนอกกรอบ และมองว่าการเรียนตรีและโทในสาขาที่ต่างกันน่าจะช่วยให้ทำงานได้ดีขึ้น กว้างขึ้น ไม่ติดอยู่ในกรอบใดที่จะเป็นตัวกั้นประสิทธิภาพในการทำงาน
 

                  สำหรับคนทำงานบรรณารักษ์นั้น การมองภาพในมุมกว้าง มองเห็นภาพรวมขององค์กรมากกว่าที่จะทำแต่ในส่วนงานของตัวเองน่าจะให้ผลที่ดีมากกว่า จะทำให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ได้มากกว่า  และพร้อมจะเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ เพื่อตอบสนองตัวงานได้ เช่น ในเรื่องไอที ที่ในยุคนี้เป็นทักษะที่จำเป็นมาก นี่คือบรรณารักษ์แบบที่เราต้องการ 

 

หน้าที่รับผิดชอบตามตำแหน่งงานของอาจารย์อยู่ในเรื่องใดบ้างคะ? 
 

                 งานในหน้าที่โดยตรงเป็นเรื่องของการส่งเสริมการใช้ห้องสมุด และเป็นที่ปรึกษาให้กับบรรณารักษ์ในการทำวิจัยค่ะ   ส่งเสริมให้บรรณารักษ์หาเวลาจากงานประจำมาทำวิจัยบ้างเพื่อความก้าวหน้าในสายอาชีพตัวเอง ซึ่งเราจะมีทุนให้สำหรับคนที่เสนอหัวข้อมาแล้วผ่าน หน้าที่คือเป็นพี่เลี้ยงช่วยประคับประคองให้งานวิจัยแต่ละชิ้นจบลงด้วยดี 
 
 

ส่วนใหญ่คนอ่านหนังสือในห้องสมุดจะนิยมอ่านหนังสือประเภทไหนมากที่สุดคะ? 
 

                 อันดับหนึ่ง คือ หนังสือวิชาการ เพื่อการค้นคว้า วิจัย หรือทำรายงาน  รองลงมาคือหนังสือประเภทสารคดี หนังสือนวนิยาย และหนังสือเด็กตามลำดับ  ส่วนใหญ่ผู้ใช้บริการจะเป็นกลุ่มนักศึกษาไม่ใช่อาจารย์ ไม่รู้ว่าเป็นเพราะมีหนังสือเองอยู่แล้วหรือเปล่า แต่เป็นอย่างนี้ทุกมหาวิทยาลัย 
 

เกี่ยวกับการประชาสัมพันธ์ห้องสมุดเป็นอย่างไรบ้างคะ?
 

                   เรามีจดหมายข่าวเดือนละครั้งสำหรับหน่วยงานภายในมหาวิทยาลัย เพื่อเล่าเรื่องราวกิจกรรมต่างๆ ของห้องสมุดค่ะ  แต่คิดว่าไม่ค่อยเกิดผลอะไรมากนัก เพราะเป็นแค่การบอกเล่าว่าใคร ทำอะไร ที่ไหน
 

                   บางครั้งหนังสือดีๆ นอนอยู่บนหิ้งเฉยๆ เราต้องดูว่าทำยังไงให้หนังสือออกไปหาคนไม่ใช่รอให้เขาต้องการแล้วเข้ามาหยิบ เราต้องเปลี่ยนเป็นเชิงรุกมากขึ้น ก็มีการเอาตำราดีๆ มาแนะนำ ทำให้มันดูดีน่าอ่าน เรื่องนี้เว็บไซต์ช่วยได้มากแต่ก็ยังเป็นแค่กลุ่มคนเล็กๆ เฉลี่ยแล้วมีคนเข้าชมเว็บของเราเดือนละสามหมื่นคน ซึ่งเราคิดว่ายังไม่พอ ลูกค้าประจำก็ต้องเข้าประจำอยู่แล้ว ปัญหาคือจะหาลูกค้าใหม่ยังไง  เราก็มีการทำกระเป๋าผ้าและเสื้อยืดห้องสมุดซึ่งจะมีชื่อเว็บไซต์ติดอยู่ด้วย ขายข้างล่างห้องสมุดที่นี่ ขายดีใช้ได้ แต่ยังไม่ได้ประเมินว่าช่วยเพิ่มปริมาณคนใช้เว็บหรือเปล่า 
 

ปัญหาทั่วไปในงานบรรณารักษ์มีอะไรบ้างคะ? 
 

                 ปัญหาระหว่างห้องสมุด ก็คือความร่วมมือกันที่ยังน้อยอยู่   ระบบการศึกษาของไทยยังไม่เหมือนเมืองนอก เรายังขาด subject specialist มาช่วยในเรื่องการจัดการเฉพาะหมวด  เช่น วิทยาศาสตร์ สังคม เศรษฐกิจ ฯลฯ ซึ่งเมืองนอกเขาจะมีการแยกเรียนเฉพาะสายไปเลย ทำให้มีการจัดการเฉพาะที่ดีกว่า รวมทั้งมีความเป็นยูเนี่ยนมากกว่า ผู้ใช้เสิร์ชหาหนังสือ อยู่ใกล้ที่ไหนก็ไปเอาหนังสือได้ที่ห้องสมุดใกล้บ้านเลย เพราะหนังสือเขาจะมีเหมือนกันเป็นมาตรฐาน ซึ่งต่างจากของไทยที่ยังมีความร่วมมือกันไม่มาก แต่ตอนนี้เราก็มีการเริ่มทำ union catalog หรือสหบรรณานุกรมแล้ว คือ สืบค้นหนังสือเจอ เมื่อรู้ว่าอยู่ที่ไหนก็ไปยืมที่นั่น
 

              ส่วนปัญหาในตัวงานของบรรณารักษ์ เองนั้นเป็นเรื่องของความคิดและมุมมองมากกว่า  งานบรรณารักษ์เป็นงานประจำที่ทำไม่จบในหนึ่งวัน ทำให้คนรู้สึกท้อ ว่าเหมือนทำงานไม่เสร็จ ไม่ถึงเป้าหมายซะที แต่จริงๆ แล้วเราตั้งเป้าหมายได้เป็นวันละห้าเล่ม สิบเล่ม ก็ได้เอาแค่พอประมาณ ให้เหลือเวลาไปใช้กับงานในด้านอื่นๆ บ้าง ซึ่งจะทำให้ได้เรียนรู้ เป็นการออกจากมุมแคบของตัวเอง  เมื่อออกมาข้างนอกแล้วจะเห็นปัญหาของงานประจำที่ตัวเองทำอยู่ได้ชัดเจนขึ้นด้วย
 

               ปัญหาของผู้ใช้บริการ  ก็คือเราจะทำอย่างไรให้เขารู้วิธีค้นข้อมูลแบบไม่เสียเวลา  และ เรียนรู้ที่จะใช้ประโยชน์จากห้องสมุดจริงๆ  ซึ่งปัจจุบันคนส่วนใหญ่ยังไม่เรียนรู้มารยาทในการจะใช้ห้องสมุด หรือความเคารพสถานที่ มศว. ไม่มีที่ให้นักศึกษานั่งทำการบ้าน นิสิตจึงใช้พื้นที่ของห้องสมุดแทน ถ้าด้านนอกไม่มีการจัดการเรื่องนี้ให้  ต่อไปห้องสมุดอาจจะต้องจัดหาให้เอง เช่น อาจจะจัดห้องเป็นพิเศษให้นิสิตนั่งทำงานไปเลย
 

              ปัญหาอื่นๆ ก็จะเป็นปัญหาในด้านการบริการในช่วงที่มีผู้ใช้บริการมาก เช่นในช่วงสอบเทอมแรก เดือนมิถุนายนจะเป็นช่วงพีคที่สุดของปี 
 

ผู้ใช้บริการส่วนใหญ่ต้องการให้บรรณารักษ์ช่วยเหลือในเรื่องไหนบ้างคะ?
 

             สมัยก่อนไม่มีเครื่องมือให้คนสืบค้นข้อมูลเหมือนเดี๋ยวนี้ แต่จะเป็นการสืบค้นจากซีดีรอม และบรรณารักษ์ทำได้คนเดียว คนที่สนใจจริงๆ จะทิ้งหัวข้อเอาไว้ให้บรรณารักษ์เลย ให้เราสืบค้น แล้วค่อยมารับรายชื่อหนังสือไป ก็อยู่ในวิจารณญาณของบรรณารักษ์ที่จะเลือกให้ว่ามีหนังสือเล่มไหนบ้างที่เขาควรอ่านในหัวข้อที่ต้องการ  งานลักษณะนี้สนุกสำหรับบรรณารักษ์
 

             แต่ปัจจุบัน ผู้ใช้สืบค้นหนังสือกันเองได้เพราะมีเครื่องมือให้ ก็จะพึ่งบรรณารักษ์ในเรื่องของคำที่จะใช้สืบค้นข้อมูลว่าควรจะใช้คำไหนบ้างจึงจะได้หนังสือที่ต้องการจริงๆ เพราะถึงอย่างไร บรรณารักษ์ก็เป็นไกด์ช่วยเขาได้ เราหาได้ไว เพราะมันเป็นทักษะ เป็นอาชีพ ถ้าเขาไม่มีเวลาหา บรรณารักษ์ช่วยเขาได้ การทำวิทยานิพนธ์ควรจะมาหาบรรณารักษ์ก่อนก็จะช่วยให้ได้ข้อมูลที่ต้องการเร็วขึ้น 

ทุกวันนี้สื่อหนังสือต้องแข่งขันกับสื่ออีกหลายอย่างมาก โดยเฉพาะอินเตอร์เน็ท อาจารย์มีความเห็นเกี่ยวกับเรื่องนี้อย่างไรบ้างคะ?
 

             เดี๋ยวนี้ไม่ว่าเด็กหรือแม้แต่ครูก็มักจะใช้กูเกิ้ลในการค้นข้อมูล  ทั้งที่จริงแล้วกูเกิ้ลเป็นได้แค่คำตอบเล็กๆ สั้นๆ ที่นำไปอ้างอิงหรือใช้งานไม่ได้ เพราะขาดในส่วนของรายละเอียดและแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ นอกจากจะได้จากกูเกิ้ลบุ๊ค สุดท้ายคนก็ต้องกลับมาพึ่งหนังสือเล่มที่มีแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือกว่า
 

              ส่วนสื่ออื่นๆ เช่น ทีวีหรือเกมส์ที่ดึงเอาเวลาของเด็กจากการอ่านหนังสือไปมากนั้น พ่อแม่เป็นตัวหลักที่จะแก้ไข ช่วยดึงลูกเข้าหาหนังสือได้มากขึ้น   หนังสือควรจะมีราคาถูก ในประเทศอินเดียหนังสือราคาถูกมาก ที่จริงควรทำหนังสือให้มีรูปเล่มน่าสนใจ  มีราคาถูกลง หรือแจกฟรี หรือ รีปรินซ์เพื่อให้พ่อแม่นำไปสอนลูกได้ ดึงให้คนกลับเข้าหาหนังสือมากขึ้น
 

               สื่อประเภทหนังนั้นไม่สามารถเก็บอารมณ์ของหนังสือได้หมดอยู่แล้ว แต่อาจจะช่วยกระตุ้นให้คนอยากอ่านหนังสือที่นำไปสร้างเป็นหนังมากขึ้นเหมือนกัน
 

               ครูควรส่งเสริมการอ่านของเด็ก แม้ในป.ตรี อาจารย์ก็ควรมีรายชื่อหนังสือที่นิสิตควรอ่านให้ไว้ทุกคาบเรียน  ซึ่งเราก็พร้อมที่จะจัดทำรายการให้ ถ้ามีอาจารย์เปิดคอร์สใหม่ขึ้นมา ขึ้นอยู่กับว่าอาจารย์เห็นความสำคัญในเรื่องนี้หรือเปล่า เพราะตอนนี้ส่วนใหญ่อาจารย์ก็จะใช้หนังสือจากหิ้งเดิมๆ รายการเดิม ไม่มีลิสท์อัพเดท  การเปิดสาขาใหม่เขาอาจจะมีลิสท์หนังสือของเขาเองอยู่แล้วก็ได้ แต่ถ้าเขายินดีให้เราทำ เราก็ทำ 

 

เทรนด์การอ่านหนังสือของคนไทยยุคปัจจุบันที่อาจารย์เห็นเป็นอย่างไรบ้างคะ?
 

                 เทรนด์ท้องตลาด ส่วนใหญ่ตอนนี้จะเป็นหนังสือประเภทฮาวทู  ก็สะท้อนว่า คนเราถูกสังคมบีบให้ต้องประสบความสำเร็จ   ต้องหาเงิน  ฮาวทู จะขายดีสำหรับพนักงานบริษัท ที่ต้องการเป็นเจ้าของธุรกิจ เพราะทุกคนต่างก็อยากเป็นเถ้าแก่เล็กๆ ไม่อยากเป็นลูกน้องใคร ในส่วนของราชการ ก็อาจเกิดจากระบบราชการที่กำลังจะออกนอกระบบไม่มีหลักประกันอะไรจากรัฐบาล  ส่วนเทรนด์รองลงมาคือเรื่องสุขภาพ คนเริ่มใส่ใจสุขภาพกันมากขึ้น เพราะสภาพแวดล้อม อาหารที่แย่ลง ทำให้ทุกคนกลับมาจุดนี้
 

                 การที่คนนิยมอ่านฮาวทูกันมากขึ้นจะนำไปสู่แนวโน้มอย่างไรนั้น  คิดว่าเป็นเรื่องที่แปรผันไปตามสภาพจิตใจคนมากกว่าว่าเขาจะคิดเรื่องเงินอย่างเดียวรึเปล่า ถ้าเห็นแก่เงินอย่างเดียว ก็จะเกิดสภาพแก่งแย่งกันมากขึ้นเป็นธรรมดา 
 

สุดท้าย อาจารย์อยากจะฝากอะไรถึงบรรณารักษ์รุ่นใหม่บ้างคะ?
 

                 อยากให้บรรณารักษ์รู้จักคุณค่าของตัวเองมากขึ้นค่ะ    ส่วนใหญ่บรรณารักษ์จะอ่อนน้อมถ่อมตน ไม่แสดงศักยภาพออกมา  ดังนั้น บรรณารักษ์ควรแสดงศักยภาพของตัวเองออกมาให้เต็มที่ดีกว่า จะช่วยให้ทำงานได้ดีขึ้น   ปัญหาคือ บางคนเก่งแต่ดูเหมือนเก็บกดความสามารถเอาไว้    งานทุกงานมีคุณค่าของมันทั้งนั้น ขึ้นอยู่กับว่าจะมองเห็นแล้วทำให้เกิดประโยชน์กับสังคมจริงๆ หรือเปล่า หน้าที่ของบรรณารักษ์คือเป็นกลไกหนึ่งที่สำคัญของสังคม    “เราสร้างสังคมการเรียนรู้ นำพาคนไปสู่แหล่งความรู้”